Geguritan

Manut asal-usuling tembung geguritan asale saka tembung “gurit” sing tegese kidung, tembang utawa tulisan sing wujude ukiran utawa tatahan. Geguritan uga diarani guritan yaiku puisi Jawa. Geguritan kuwi ora ditembangake nanging diwaca nganggo wirama, wirasa lan wiraga manut surasane.

Geguritan kaperang dadi loro (2) yaiku geguritan tradisional lan geguritan modern. Geguritan tradisional kuwi geguritan nganggo paugeran-paugeran tartamtu kayata cacahing larik saben pada (bait), cacahing wanda saben larik uga dhongdhinge swara (persajakan). Kang kagolong geguritan tradisional antara liya yaiku parikan, wangsalan, tembang macapat, tembang tengahan lan tembang gedhe.

Geguritan modern ora diwatesi pathokan-pathokan lan paugeran kaya kang ana ing geguritan tradisional. Tegese saben pada (bait) ora ditemtokake cacahe larik. Saben larik ora ditemtokake cacahe wanda lan dhongdhinge swara (persajakan). Pangripta mardika (bebas) anggone medharake karep. Mula geguritan modern uga diarani geguritan bebas utawa kang saiki lumrah diarani geguritan.

Carane nganggit utawa nulis geguritan

Kanggone pangripta kang wis mahir (kulina) nganggit, nulis geguritan kuwi dudu perkara kang angel. Apa kang ana ing angen-angene diwedharake kanthi tembung-tembung kang ditata ana ing larik-larik mesthi wis dadi apik. Nanging kanggone bocah-bocah / siswa-siswa, luwih-luwih siswa ing tataran SMP, nggawe geguritan kuwi dadi pagawean kang angel lan abot mula perlu pituduh cara kanggo nggampangake.

 

Cara kanggo nggampangake nganggit/nulis geguritan:

1.      Temtokna luwih dhisik underaning gagasan (tema) kanga rep dirembug.

2.      Yen undheraning gagasan wis ditemtokake banjur dimligekake (spesifikasi).

3.      Tema kang wis dimligi mau gawea cengkorongane (kerangka).

4.      Saben cengkorongan mau udhalen mawa tembung-tembung lan tatanen ing larik-larik.

5.      Kanggo nambahi  endahe, gunakna purwakanthi, baliswara, pepindhan utawa tembung kawi kanthi cara golek ing kamus.

Tuladhane mengkene:

6.      Bocah-bocah arep nggawe geguritan kanthi tema alam Temanggung. Alam Temanggung kuwi rupa-rupa, bisa kabudayaane,kaendahane gunung sumbing lan sindoro, taman water park pikatan. Pilih salah siji, ateges wis dadi tema sing spesifik. Umpamane mengkene:

7.      1. Kahanan kutha Temanggung

8.      2. Kepriye cara warga Temanggung golek pangupajiwa

9.      3. Apa hasil kang ditampa warga Temanggung.

10.  4. Kepriye carane ngawentarake kaendhahane kutha Temanggung

11.  Cengkorongan banjur diwedharake, dijlentrehake sarana tembung-tembung kang ditata ing larik-larik mangkene.

 

 

KAENDAHANING KUTHA TEMANGGUNG

 

Katon ijo royo-royo

Tanduran  mbako subur

Ora ana kang  loyo

 Adhem ayem  tansaya  makmur

 

Warga Temanggung eseme pait madu

Tan kendhat  anggene nyenyuwun

Mring Gusti Allah kang maha Agung

Dene urip kamulyan kang tansah disuwun

 

Esuk awan klawan sore

Pak tani Temanggung kesele ora dirasakake

Amung panen reja rejeh kang diseja

Muga binerkah apa kang daktampa

                                                           

Pancen endah kutha Temanggung

Gawe bungah ati kang suwung

Tanduran mbako lan budayane

Mangga sami dilestariake

 

 

PURWAKANTI

Purwakanti yoiku unen-unen sing runtut swarane,tulisane utawa tetembungane singpadha sajroning ukara.Purwakanti kaperang dadi telu

1.Purwakanti guru swara yoiku unen-unen sing runtut swaraneing pungkasane tembung

    Tuladha:

    a.Ana dara sanga padha saba ara-ara

    b.Anggung gumunggung kumalungkung

2.Purwakanti guru sastra yoiku  unen-une sing runtut tulisane ( konsonan ) ing sabenwiwitan wanda.

 Tuladha :

    a.sluman slumun slamet

    b.kala kula kelas kalih kalung kula kolang kaling

3.Purwakanti guru basa ( lumaksita ) yoiku unen-unen sing runtut tembunge.

    Tuladha :

    a.Suwe ora jamu,jamu godhong tela

    b.Ana gula ana semut

 

SANEPA

Sanepa yaiku unen-unen sing saemper pepindhan  nanging nduweni teges kosok balen karo kahanane.Tuladha:

a.Rasane legi brantawali nduweni teges rasane pait banget

 b.pikirane landhep dengkul nduweni teges bodho